Imyweb articles

Co to znaczy „mówić z akcentem”? Potocznie przyjęło się tak określać wymowę charakterystyczną dla cudzoziemców: to wymowa z jakimś szczególnym, obcym zabarwieniem. Lecz co oznacza termin akcent w językoznawstwie?  Akcent to wyróżnienie określonej sylaby w słowie (dzięki temu potrafimy wyławiać poszczególne słowa ze zdania). W różnych językach akcentuje się zasadniczo na dwa sposoby: albo akcentowaną sylabę wypowiadamy mocniej, z większą siłą wydechu (to tzw. akcent dynamiczny), albo zmieniamy wysokość tonu sylaby (akcent toniczny).  Stały i zmiennyW języku polskim w obrębie słów występuje jedynie akcent dynamiczny i sprawa jest tu prosta: mocniej wypowiadamy z reguły przedostatnią zgłoskę wyrazu. Podobnie „łatwo” jest w języku czeskim (akcentowana jest zawsze pierwsza sylaba) czy we francuskim (ostatnia zgłoska). Jednak w wielu językach akcent jest ruchomy i ucząc się, trzeba dobrze zapamiętać jego położenie w każdym słowie, a w rosyjskim nie tylko w formach podstawowych (np. w wyrazach muká – ‘mąka’ i múka – ‘męka’), lecz także w całej ich odmianie.  Kłopotliwa śpiewnośćSprawa jeszcze bardziej się komplikuje w takich językach jak np. chiński, gdzie występuje akcent tonalny. Dzięki niemu mowa może i nabiera śpiewności, ale przysparza też nie lada kłopotów uczącym się, zwłaszcza że te same (zdawałoby się) słowa wypowiedziane z różną melodią znaczą zupełnie co innego.  Kupujesz czy zbierasz?Zjawisko to może nas nie dziwić w chińskim (wszak to język dla nas egzotyczny), ale akcent tonalny występuje również w Europie, np. w językach skandynawskich (na pewno każdy z nas słyszał charakterystyczne „zawodzenie” Norwegów czy Szwedów), a nawet – w jakże bliskim polszczyźnie (bo to język z tej samej słowiańskiej rodziny) serbsko-chorwackim. W języku tym samogłoska akcentowana może być wypowiadana krótko lub długo, a ponadto – z intonacją wznoszącą lub opadającą. Poza tym, także samogłoski nieakcentowane w wyrazie mogą być wypowiadane dłużej lub krócej na jednym tonie (iloczas). Uważajmy więc, by nie pomylić słów: pâs (‘pas’, akcent długi opadający) i pàs (‘pies’, akcent krótki opadający) albo kúpiti (‘kupić’, akcent długi rosnący) i kùpiti (‘zbierać’, akcent krótki opadający). Różnice są znikome, dla Polaka często wręcz niezauważalne, dla południowych Słowian mają jednak znaczenie zasadnicze.

Co to znaczy „mówić z akcentem”? Potocznie przyjęło się tak określać wymowę charakterystyczną dla cudzoziemców: to wymowa z jakimś szczególnym, obcym zabarwieniem. Lecz co oznacza termin akcent w językoznawstwie?

Akcent to wyróżnienie określonej sylaby w słowie (dzięki temu potrafimy wyławiać poszczególne słowa ze zdania). W różnych językach akcentuje się zasadniczo na dwa sposoby: albo akcentowaną sylabę wypowiadamy mocniej, z większą siłą wydechu (to tzw. akcent dynamiczny), albo zmieniamy wysokość tonu sylaby (akcent toniczny).

Stały i zmienny

W języku polskim w obrębie słów występuje jedynie akcent dynamiczny i sprawa jest tu prosta: mocniej wypowiadamy z reguły przedostatnią zgłoskę wyrazu. Podobnie „łatwo” jest w języku czeskim (akcentowana jest zawsze pierwsza sylaba) czy we francuskim (ostatnia zgłoska). Jednak w wielu językach akcent jest ruchomy i ucząc się, trzeba dobrze zapamiętać jego położenie w każdym słowie, a w rosyjskim nie tylko w formach podstawowych (np. w wyrazach muká – ‘mąka’ i múka – ‘męka’), lecz także w całej ich odmianie.

Kłopotliwa śpiewność

Sprawa jeszcze bardziej się komplikuje w takich językach jak np. chiński, gdzie występuje akcent tonalny. Dzięki niemu mowa może i nabiera śpiewności, ale przysparza też nie lada kłopotów uczącym się, zwłaszcza że te same (zdawałoby się) słowa wypowiedziane z różną melodią znaczą zupełnie co innego.

Kupujesz czy zbierasz?

Zjawisko to może nas nie dziwić w chińskim (wszak to język dla nas egzotyczny), ale akcent tonalny występuje również w Europie, np. w językach skandynawskich (na pewno każdy z nas słyszał charakterystyczne „zawodzenie” Norwegów czy Szwedów), a nawet – w jakże bliskim polszczyźnie (bo to język z tej samej słowiańskiej rodziny) serbsko-chorwackim. W języku tym samogłoska akcentowana może być wypowiadana krótko lub długo, a ponadto – z intonacją wznoszącą lub opadającą. Poza tym, także samogłoski nieakcentowane w wyrazie mogą być wypowiadane dłużej lub krócej na jednym tonie (iloczas). Uważajmy więc, by nie pomylić słów: pâs (‘pas’, akcent długi opadający) i pàs (‘pies’, akcent krótki opadający) albo kúpiti (‘kupić’, akcent długi rosnący) i kùpiti (‘zbierać’, akcent krótki opadający). Różnice są znikome, dla Polaka często wręcz niezauważalne, dla południowych Słowian mają jednak znaczenie zasadnicze.